Piękne budowle
Charakterystyczną budowlą jest kościół Mariacki - gotycka, trójnawowa bazylika z transeptem, wystawiona na początku XIV w. w miejscu romańskiej świątyni zniszczonej przez Tatarów ok. 1241.
Nad fasadą, od strony Rynku, wznoszą się dwie wieże, z których wyższa (80 m) nazywana jest Hejnalicą. Z niej co godzina rozlega się grana przez strażaka melodia; zwyczaj ten trwa - z przerwami - od średniowiecza. Warto wspomnieć o kruchcie zachodniej, którą zrealizował w latach 1750-1752 F. Placidi, za wzór biorąc jerozolimską kaplicę Grobu. Wnętrze oświetlają witraże (m.in. J. Mehoffera i S. Wyspiańskiego), z których najcenniejsze są średniowieczne (w oknach prezbiterialnej apsydy), wykonane w latach 1370-1400.
Ozdobą kościoła, szczytowym dziełem późnośredniowiecznej sztuki europejskiej jest wspaniały ołtarz pentaptyk z dębowego i lipowego drewna, o wymiarach 11 na 13 m oraz tabernakulum. Wykonał go w latach 1477-1489 pochodzący ze Szwabii norymberczyk Wit Stwosz. Otwarty, ukazuje Zaśnięcie i Wniebowzięcie Maryi oraz wydarzenia związane z Narodzeniem i Zmartwychwstaniem Chrystusa. W kościele zachowało się bogate wyposażenie: od kamiennego krucyfiksu dłuta Wita Stwosza, przez wczesnobarokowe stalle po nagrobki możnych rodów mieszczańskich i dekoracyjne kaplice boczne. Wychodząca z narożnika Rynku ulica św. Anny prowadzi do zabytkowego kwartału uniwersyteckiego. Warto dodać, że krakowska uczelnia została ufundowana już w 1364.
Najciekawszym i najstarszym z zachowanych gmachów Alma Mater jest Collegium Maius, powstałe ze scalenia kilku kamienic i kilku antyków które wymagały złocenia. W latach 1492-1497 zbudowano piękny, późnogotycki dziedziniec z krużgankami o kryształowych sklepieniach. Obok Collegium Maius wznosi się monumentalna, XVII-wieczna kolegiata uniwersytecka Św. Anny. Pierwowzorem dla niej był kościół S. Andrea delia Valle w Rzymie. Wnętrze, oszałamiające bogactwem wystroju, pełne jest akcentów nawiązujących do dziejów jagiellońskiej wszechnicy. Szczególną rangę kolegiaty podkreślały spoczywające
tu prochy św. Jana z Kęt, profesora uniwersytetu.
